اپیزود هجدهم پادکست رواق (آزادی از قفس پرید)
اپیزود هجدهم پادکست رواق: آزادی از قفس پرید (مسئولیت در برابر باعث‌وبانی)
در ادامهٔ جستار پادکست رواق، در این نوشته خلاصه‌ای از اپیزود هجدهم با روایت فرزین رنجبر را مرور می‌کنیم. نسخه ویرگول این مطلب نیز در دسترس است.
در این اپیزود به تمایز بنیادین میان «باعث‌وبانی» و «مسئول»، بازی‌های روانی نقش قربانی و چراییِ هراس انسان از پرواز پرندهٔ آزادی می‌پردازیم.
تمایز کلیدی: باعث‌وبانی در برابر مسئول
شاید عوامل پرشماری در شکل‌گیری وضعیت کنونی ما نقش داشته باشند (والدین، ژنتیک، جغرافیا، شرایط اقتصادی). دیگران ممکن است «باعث‌وبانی» موقعیت ما باشند، اما تنها مسئول چگونگی واکنش و کیفیت زیستن از این لحظه به بعد، خود ماییم. ناخدای کشتی وجود خودمانیم.
تمثیل گودبرداری غیرمجاز همسایه و ترک برداشتن خانه: مقصر و باعث‌وبانی دیگری است، اما اگر ساکن خانه بنشیند و تنها به نفرین مقصر بپردازد، زیر آوار خواهد ماند. عقل حکم می‌کند مسئولیت نجات جان خویش را بر عهده بگیرد:
«گاهی اوقات تلاش برای نفهمیدن مفهوم مسئولیت، خودش یک سازوکار دفاعی است.»
منهدم کردن سازوکارهای دفاعی دیگران بدون فراهم آوردن بستری امن و بدیلی درخور، کاری شتاب‌زده و غیراخلاقی است؛ درمان نیازمند بردباری و زمان است.
بازی قربانی بی‌گناه و از دست دادن کنترل
هنگامی که آزادی از قفس می‌پرد، انسان ناگهان با بار سنگین پیامدها و مسئولیت روبه‌رو می‌شود؛ و از شدت هراس دوباره در پی حبس کردن آن برمی‌آید!
از شایع‌ترین بازی‌های مسئولیت‌گریزی: ۱. قربانی بی‌گناه: فرد وانمود می‌کند خواهان تغییر و درمان است، اما پیوسته دراماتیک شکست می‌خورد تا ثابت کند نیرویی قاهر خارج از اراده‌اش مقصر است. ۲. روان‌نژندی سودآور: «روان‌نژندی سودی ناچیز و ضرری بزرگ دارد؛ اما فرد گاه از سود کوتاه‌مدت توجه و ترحم چشم‌پوشی نمی‌کند، حتی اگر بداند در بلندمدت زندگی‌اش را ویران می‌سازد.» ۳. توجیه «منظوری نداشتم»: پناه بردن به این عبارت برای شانه خالی کردن از مسئولیت جبران. عذرخواهی دقیقاً برای زمانی است که خطایی ناخواسته رخ داده است؛ گفتن «منظوری نداشتم» نباید مجوزی برای انکار مسئولیت رفتار باشد.
«یا درمانش کن یا بپذیر؛ مهم این است که با خودخوری عمر را تلف نکنی.»
قسمت‌های دیگر
- جستاری در باب پادکست رواق (مدخل اصلی)
- اپیزود اول و دوم: روان‌درمانی اگزیستانسیال و ترس‌های وجودی
- اپیزود شانزدهم: قلم در دست توست
- اپیزود نوزدهم: دختردایی گم‌شده
- اپیزود بیستم: اگر شکنجه‌گر تویی
- فهرست کامل اپیزودها
